Saunatypes van rooksauna tot infraroodcabine, de kunst van löyly, sauna-etiquette en de cyclus van löyly naar wak. Plus Laplands vreemdste sauna's.
Mag u de sauna in als u zwanger bent? Dit is onderzocht, en de cijfers zijn geruststellend. Een systematisch overzicht bracht 12 studies en 347 zwangere vrouwen samen: bij geen enkele werd de kerntemperatuur van 39,0 graden overschreden, de grens die als schadelijk voor de foetus geldt. De hoogste afzonderlijke meting was 38,9 graden, en die werd na inspanning gedaan — niet in de sauna. Het overzicht concludeert dat een zwangere vrouw, ongeacht het stadium van de zwangerschap, tot 20 minuten in een droge sauna van 70 graden (15 procent relatieve luchtvochtigheid) kan zitten zonder die grens te overschrijden. Een Finse opgietsauna is echter vaak heter en duidelijk vochtiger dan de proefopstelling, en vocht vermindert de koelende werking van zweten: houd de gangen kort en mild, drink water en ga meteen naar buiten als u duizelig wordt. Vraag over uw eigen zwangerschap uw verloskundige of arts — deze pagina kent uw situatie niet. Twee andere overzichten wijzen dezelfde kant op: een breed saunaoverzicht stelt dat saunabaden de vruchtbaarheid niet beïnvloedt en veilig is tijdens ongecompliceerde zwangerschappen van gezonde vrouwen, en een tweede overzicht vond geen nadelige effecten van baden tijdens de zwangerschap en geen teratogeen effect — zwangerschapsvergiftiging uitgezonderd.
Voor wie is de sauna niet geschikt? Een peer-reviewed overzicht noemt drie contra-indicaties: instabiele angina pectoris, een recent hartinfarct en ernstige aortaklepstenose. Datzelfde overzicht noemt ook de andere helft: de sauna is veilig voor de meeste mensen met coronairlijden bij wie de angina stabiel is of het infarct oud. Een tweede overzicht voegt toe dat de sauna niet bijzonder riskant leek voor patiënten met hoge bloeddruk, coronairlijden of hartfalen, mits ingesteld op medicatie en in stabiele toestand — maar het noemt één geneesmiddelgroep apart: bloeddrukverlagers geven aanleg voor een bloeddrukdaling ná het baden. Wie verkouden is, moet de sauna mijden, zeker met koorts. En de aanwijzing die ook voor gezonde mensen geldt: alcohol in de sauna verhoogt het risico op bloeddrukdaling, hartritmestoornissen en plotselinge dood, en moet worden vermeden. Over uw eigen aandoening vraagt u het uw behandelend arts — deze pagina kent die niet.
Wanneer kunt u beter niet naar de sauna? Drie situaties waarin de bronnen nee zeggen. De eerste is alcohol: een peer-reviewed overzicht stelt dat alcoholgebruik tijdens het saunabaden het risico op bloeddrukdaling, ritmestoornissen en plotselinge dood verhoogt en vermeden moet worden — en in Finse forensische gegevens uit 1990 tot 2002 verkeerde de helft van alle mensen die in de sauna overleden onder invloed van alcohol. De tweede is ziekte, vooral koorts. Wie verkouden is, kan de sauna beter mijden, en de reden is concreet: de lichamelijke belasting van de sauna kan het risico op verdere aandoeningen verhogen, bijvoorbeeld een virale hartspierontsteking. Hetzelfde geldt voor kinderen: een kind met koorts, of dat plotseling ziek is geworden, hoort niet mee de sauna in. De derde is geen verbod maar voorzichtigheid: bloeddrukmedicatie, vooral bètablokkers — en let erop dat de bloeddrukdaling ná de sauna komt, niet tijdens. En dan wat niet bekend is, want daar wordt ook naar gevraagd. Bij een kater is de vraag niet hoe u zich voelt, maar of er nog alcohol in uw bloed zit; zo ja, dan geldt het eerste punt. Menstruatie, een zware maaltijd, slaaptekort of zware inspanning vlak ervoor komen in onze bronnen helemaal niet aan bod, en er is geen veiligheidsonderzoek naar in de saunacontext. „Geen bekend beletsel" is niet hetzelfde als „onderzocht en veilig bevonden".
Mag u alcohol drinken in de sauna? Nee. De conclusie van het peer-reviewed overzicht is onomwonden: alcoholgebruik tijdens het saunabaden verhoogt het risico op bloeddrukdaling, ritmestoornissen en plotselinge dood, en moet worden vermeden. In een experiment met tien gezonde mannen liet de sauna alleen de systolische bloeddruk op de uitgangswaarde, terwijl sauna en alcohol samen die verlaagden. In Finse forensische gegevens uit 1990 tot 2002 bleek sterven in de sauna zeldzaam — minder dan twee gevallen per 100 000 inwoners per jaar — maar de helft van alle gevallen verkeerde onder invloed van alcohol, en de auteurs merken op dat de rol van alcohol als risicofactor is gegroeid. Hun eigen preventieadvies bestaat uit twee delen: minder drinken, en een dronken badgast nooit alleen laten in de sauna.
Wat doe ik als ik duizelig word in de sauna? Ga meteen zitten of, beter nog, liggen — desnoods op de vloer — en vraag om hulp als u die nodig hebt. Sta niet op om naar buiten te lopen: het mechanisme is een houdingsgebonden bloeddrukdaling, en opstaan is precies de beweging die haar verergert. Aan een val kunnen algemeen onwelbevinden, veranderingen in het gezichtsveld, zwaaien, doorzakkende knieën of het gevoel op het dek van een schip in de golven te staan voorafgaan. Let ook op het tijdstip: vaak is de situatie op haar ergst enige tijd ná het verlaten van de sauna, niet in de hitte zelf. Wie bloeddrukmedicatie gebruikt, moet extra voorzichtig zijn.